Sn60Pb40 ile Sn63Pb37 lehim teli, birbirinden yalnızca yüzde üç oranında kalay içeriğiyle ayrılan iki alaşımdır. Ancak bu küçük fark lehimleme prosesinde anlamlı sonuçlar yaratır. Erime sıcaklığı, yüzey görünümü ve katı-sıvı geçiş fazı davranışı açısından iki alaşımı karşılaştıralım.
Erime Sıcaklığı Farkı
Sn63Pb37, kalay-kurşun sisteminin ötektik noktasındaki alaşımdır. Solidüs ve likidüs sıcaklığı aynıdır: 183°C. 183°C’de doğrudan sıvıdan katıya geçer; aralarında katı-sıvı geçiş fazı yoktur.
Sn60Pb40 ise solidüs sıcaklığı 183°C, likidüs sıcaklığı 190°C’dir. 183–190°C arasında alaşım ne tamamen katı ne de tamamen sıvıdır; bu aralıkta hamur kıvamında katı-sıvı geçiş aralığı oluşturur.
Katı-sıvı geçiş fazı Ne Anlama Gelir?
Sn63Pb37’de katı-sıvı geçiş fazı yoktur; alaşım 183°C’de aniden katılaşır. Bağlantı tam oluşmadan parça hareket etse bile sorun yaşanmaz çünkü geçiş anı çok kısadır.
Sn60Pb40’ta 7°C’lik katı-sıvı geçiş aralığı mevcuttur. Bu sürede bağlantıya mekanik titreşim veya hareket iletilirse soğuk lehim oluşabilir: yüzey donuk ve pürüzlü görünür, bağlantı mekanik olarak zayıftır. Otomatik hatlarda bant titreşimi bu riski artırır.
Yüzey Görünümü
Sn63Pb37, ani katılaşması sayesinde parlak ve düzgün bir bağlantı yüzeyi oluşturur. Sn60Pb40 katı-sıvı geçiş fazı süresinde bağlantı hareket görmese dahi hafif mat bir görünüme sahip olabilir. Bu fark estetik olmaktan öte; bazen görsel kalite kontrolde redde yol açabilir.
Yoğunluk
Sn63Pb37 yoğunluğu 8,41 g/cm³’tür. Sn60Pb40 ise yüzde üç daha fazla kurşun içerdiğinden yoğunluğu yaklaşık 8,5 g/cm³’e yükselir. Bu fark pratikte göz ardı edilebilir düzeydedir.
Hangisi, Ne Zaman?
Sn63Pb37, yüksek hızlı dalga lehim hatlarında, SMD bileşen lehimleme işlemlerinde ve soğuk lehim riskini minimize etmek istenen otomatik proseslerde tercih edilir. Bant titreşiminin kontrol altına alınamadığı eski ekipman hatlarında da avantaj sağlar.
Sn60Pb40, daha ekonomik maliyeti ve genel amaçlı kullanım kolaylığıyla elle lehimleme noktaları, rework istasyonları ve titreşim riskinin düşük olduğu kontrollü prosesler için uygundur. Katı-sıvı geçiş aralığı bazı özel biçimlendirme gerektiren bağlantılarda tercih sebebi de olabilir.
Kısa Karşılaştırma
- Sn63Pb37: erime 183°C ötektik, yoğunluk 8,41 g/cm³, katı-sıvı geçiş aralığı yok, yüzey parlak, soğuk lehim riski çok düşük.
- Sn60Pb40: erime 183–190°C, yoğunluk 8,5 g/cm³, 7°C katı-sıvı geçiş aralığı var, yüzey mat olabilir, soğuk lehim riski düşük.
Sıkça Sorulan Sorular
Lehimleme prosesinde doğru sıcaklık nasıl belirlenir?
Doğru sıcaklık, kullanılan alaşımın ergime aralığına göre belirlenir. Sn63Pb37 ötektik olduğundan 183°C’de doğrudan erir; Sn60Pb40’ta ise 183–190°C arası katı-sıvı geçiş aralığı bulunur ve bu aralık ısı kontrolünü etkiler.
Lehim alaşımındaki küçük element ilaveleri (örneğin Ni, Ge) ne işe yarar?
Alaşıma düşük oranlarda eklenen elementler oksidasyonu azaltabilir, akışkanlığı iyileştirebilir ve lehim performansını stabilize edebilir. Bu katkılar özellikle dalga lehimleme proseslerinde avantaj sağlar.


